🗺 GoRoutes.uz

Palvon-darvoza — Xivadagi tarixiy Ichan-qalaning sharqiy darvozasi boʻlib, bir ming sakkiz yuz toʻrtinchi — bir ming sakkiz yuz oltinchi yillarda bunyod etilgan. U xalq orasida avliyo darajasiga koʻtarilgan shoir, mutafakkir va yengilmas Pahlavon Mahmud sharafigacha «Palvon-darvoza» deb nomlangan. Meʼmoriy jihatdan u peshtoqli ravoqdan iborat boʻlib, uning ortidan oltita gumbazli zanjir bilan qoplangan uzun yopiq koʻcha («dash-koʻcha») boshlanadi, bu yerda savdo rastalari joylashgan. Tarixan bu darvoza yonida bir ming sakkiz yuz yetmish uchinchi yilgacha qul bozori boʻlgani uchun «Qul darvoza», xon farmonlari oʻqilib, jazolar ijro etilgani bois «Pashshab darvoza» (Jazo darvozasi) deb ham atalgan. e'tiboringiz uchun rahmat

Ichan-qalaning tarixiy markazida (Xivada) joylashgan Olloqulixon madrasasi bir ming sakkiz yuz oʻttiz toʻrtinchi — bir ming sakkiz yuz oʻttiz beshinchi yillarda hukmdor Olloqulixon buyrugʻi bilan bunyod etilgan. Uni qurish uchun Ichan-qala mudofaa devorining bir qismi hamda Polvon-darvoza elementlari buzilib, qarama-qarshidagi Qutlugʻ Murod inoq madrasasi bilan birgalikda «kos» (juft) meʼmoriy ansambli hosil qilingan. Binoning peshtoqi va devorlari qora, oq hamda moviy rangli anʼanaviy Xorazm koshinlari bilan boy tarzda bezatilgan. XIX asrda bu madrasaning birinchi qavatida shahar kutubxonasi faoliyat yuritgan. Tashrif buyuruvchilar uchun kirish chiptasi narxi ellik ming soʻmni tashkil qiladi. e'tiboringiz uchun rahmat

Xivadagi Olloqulixon karvonsaroyi bir ming sakkiz yuz oʻttiz ikkinchi — bir ming sakkiz yuz oʻttiz uchinchi yillarda hukmdor Olloqulixon buyrugʻi bilan Polvon-darvoza yaqinida bunyod etilgan. Bu majmua Buyuk ipak yoʻli boʻylab kelgan savdogarlar va karvonlar uchun moʻljallangan shaharning asosiy savdo-iqtisodiy markazi boʻlgan. Ikki qavatli bino keng hovli, savdogarlar yashashi uchun moʻljallangan yuzdan ortiq hujralar hamda birinchi qavatda mollarni saqlash uchun omborxonalarni oʻz ichiga oladi. Bugungi kunda ushbu meʼmoriy yodgorlik Xiva xonligidan saqlanib qolgan yagona mukammal karvonsaroy hisoblanadi. e'tiboringiz uchun rahmat,

Oq masjid Ichan-qalaning tarixiy markazida, Polvon-darvoza yaqinida joylashgan. U Olloqulixon davrida — bir ming sakkiz yuz oʻttiz sakkizinchi — bir ming sakkiz yuz qirq ikkinchi yillarda XVII asrga oid qadimiy poydevor ustida bunyod etilgan. Kichik mahalla masjidi uch tarafdan ochiq ayvon bilan oʻralgan bitta gumbazli xonadan iborat. Oq rangli devorlar, nafis oʻymakor ustunlar hamda anʼanaviy naqshlar bu meʼmoriy obidaga oʻzgacha koʻrk bagʻishlaydi. e'tiboringiz uchun rahmat

Qutlugʻ Murod inoq madrasasi Ichan-qalada bir ming sakkiz yuz toʻrtinchi — bir ming sakkiz yuz oʻn ikkinchi yillarda bunyod etilgan. Bu Xivada qurilgan ilk ikki qavatli madrasa boʻlib, oʻziga xos meʼmoriy yechimga ega. Tarixiy manbalarga koʻra, mazkur inshootga asos solgan Qutlugʻ Murod inoq oʻz vasiyatiga binoan ushbu madrasaning miyonsaroy (kirish zali) ostiga dafn etilgan. Uning peshtoqi anʼanaviy koshinlar hamda naqshlar bilan bezatilgan. e'tiboringiz uchun rahmat

Xivadagi Toshhovli saroyi — XIX asrga oid ulkan meʼmoriy majmua boʻlib, u bir vaqtlar xiva xonlarining asosiy qarorgohi vazifasini bajargan. U Olloqulixon buyrugʻi bilan bir ming sakkiz yuz oʻttizinchi — bir ming sakkiz yuz oʻttiz sakkizinchi yillarda bunyod etilgan. Saroyning «Toshhovli» deb nomlanishiga sabab, oʻsha davrdagi oddiy uylardan farqli oʻlaroq, u yuqori sifatli pishgan gʻishtdan qurilgan. ​Majmua bir yarim gektardan ortiq maydonni egallaydi hamda oʻzaro koridorlar orqali bogʻlangan uchta asosiy qismdan iborat: Harem (shimoliy qism, xon va uning toʻrt nafar xotini uchun moʻljallangan beshta koʻrkam ayvonni oʻz ichiga oladi), Ishrat-hovli (bayram va qabullar uchun moʻljallangan hovli) va Arz-hovli (sud va rasmiy uchrashuvlar zali). Saroy devorlari va xonalari oʻziga xos koʻk-oq rangli nafis koshinlar, oʻymakor yogʻoch ustunlar hamda bezakli shiftlar bilan bezatilgan. e'tiboringiz uchun rahmat

Juma masjidi Ichan-qalaning qoq markazida joylashgan boʻlib, XVIII asrning oxirida (1778–1782 yillarda) X asrga oid qadimiy masjid oʻrnida qayta qurilgan. Uning meʼmoriy tuzilishi juda oʻziga xos: bu yerda anʼanaviy peshtoqlar, gumbazlar va hovlilar mavjud emas. Masjid tekis tom yopilgan ulkan zal boʻlib, uning shiftini ikki yuz oʻn uchta oʻymakor yogʻoch ustun qoʻllab turadi. Ushbu ustunlarning baʼzilari X–XII asrlarga oid boʻlib, boshqa qadimiy binolardan saqlanib qolgan noyob sanʼat namunalaridir. e'tiboringiz uchun rahmat,

Ichan-qalaning tarixiy markazida (Xivada) joylashgan Pahlavon Mahmud maqbarasi XIII asrda yashab oʻtgan xalq qahramoni, shoir, mutafakkir va yengilmas polvon Pahlavon Mahmud xotirasiga bagʻishlangan ulugʻvor yodgorlik majmuasidir. U shaharning muqaddas homiysi sifatida ulugʻlanadi. Vasiyatiga koʻra, u oʻzining hunarmandchilik ustaхоhasi hovlisiga dafn etilgan boʻlib, keyinchalik XVII–XIX asrlarda bu yerda koʻrkam meʼmoriy majmua bunyod etilgan. ​Majmuaning eng koʻzga koʻringan qismi — tepasi tillo suv yugurtirilgan va sirkor moviy koshinlar bilan qoplangan ulkan gumbaz boʻlib, u Xivdagi eng katta gumbaz hisoblanadi. Maqbaraning ichki bezaklari koʻk va turkuiz rangli nafis mayolika koshinlari, oʻymakor naqshlar hamda shoirning oʻz misralari bitilgan yozuvlar bilan bezatilgan. Keyinchalik bu yerda Xiva xonlari, jumladan Muhammad Rahimxon I va Abulgʻozixonlar ham dafn etilgan. e'tiboringiz uchun rahmat

Shergaziخان madrasasi Ichan-qalada bir ming yetti yuz oʻn toʻqqizinchi — bir ming yetti yuz yigirma oltinchi yillarda bunyod etilgan. Taʼlim sifati yuqori boʻlgani uchun bu dargoh xalq orasida «Maskan-i fazilan» («Olimlar maskani») deb atalgan. Bu yerda oʻz davrining taniqli namoyandalari, jumladan, turkman adabiyotining klassigi Mahtumquli, qoraqalpoq shoiri Ajiniyoz hamda mutafakkir Beket-ota tahsil olgan. e'tiboringiz uchun rahmat chiqish uchun tugmani bosing

Xivadagi Ichan-qalaning tarixiy markazida joylashgan Islom Xoʻja minorasi va majmuasi bir ming toʻqqiz yuz sakkizinchi — bir ming toʻqqiz yuz oʻninchi yillarda bunyod etilgan. Ushbu majmua Xiva xonligining bosh vaziri, ilm-fan va yangi islohotlar homiysi Islom Xoʻja tashabbusi bilan qurilgan. ​Islom Xoʻja minorasi Xivdagi eng baland va Oʻzbekistondagi yirik minoralardan biri boʻlib, uning balandligi ellik olti butun oʻndan olti metrni, poydevoridagi diametri esa toʻqqiz butun oʻndan besh metrni tashkil qiladi. Yuqoriga tomon nafis ingichkablashib boruvchi bu minora XIV asr Xorazm meʼmorchiligi anʼanalariga asoslangan. Minora tanasi qizil gʻisht qatorlari hamda moviy, koʻk va oq rangdagi sirkor koshinli hoshiyali belbogʻlar bilan bezatilgan. Uning yuqori qismida ravoqli lanterna va gumbaz joylashgan. Minoraning ichida aylanma zinapoya boʻlib, u qadimiy shaharning betakror manzarasini tomosha qilish мумкин boʻlgan kuzatuv maydonchasiga olib chiqadi. Minoraning yonida qirq ikkita hujra va gumbazli zaldan iborat Islom Xoʻja madrasasi joylashgan. e'tiboringiz uchun rahmat

Muhammad Rahimxon II madrasasi bir ming sakkiz yuz yetmish bir yilda Koʻhna Ark qarshisida qurilgan boʻlib, Xivaning eng yirik madrasalaridan biri hisoblanadi. Hukmdor Muhammad Rahimxon II maʼrifatparvar monarx, Feruz taxallusi ostida ijod qilgan shoir boʻlib, ilm-fan va madaniyat rivojiga ulkan hiss qoʻshgan. Majmua keng darsxonalar, hovli va talabalar uchun gumbazli hujralarni oʻz ichiga olgan mukammal meʼmoriy tuzilishga ega. e'tiboringiz uchun rahmat chiqish uchun tugmani bosing

Xivadagi Zindan (qamoqxona) — XIX asrga oid tarixiy mahbuslar saqlash joyi boʻlib, Ichan-qalaning markaziy qismida, Koʻhna Ark yaqinida joylashgan. Ushbu qamoqxona binosi 1855–1856 yillarda Xiva xoni Muhammad Quli bek buyrugʻi bilan bunyod etilgan. ​Meʼmorchiligi va tuzilishi: Majmua qochishning oldini olish uchun baland va qalin paxsali devor bilan oʻralgan. U ikkita asosiy qismga boʻlingan: qoʻriqchilar va mahkama xonalari hamda mahbuslar saqlanadigan qamoqxona qismi. Bu yerda oddiy panjarali xonalar bilan bir қаторда, mahbuslar arqonda tushiriladigan qorongʻi, tor va sovuq yer osti oʻrasi («quduq-zindanlar») ham boʻlgan. ​Muzey ekspozitsiyasi: Bugungi kunda sobiq zindan binosida Xiva xonligining sud-huquq tizimi va jazolash usullariga bagʻishlangan muzey ekspozitsiyasi faoliyat yuritmoqda. Xonalar ichida oʻsha davrdagi mahbuslarning ogʻir turmush sharoiti va qamoqxona muhitini aks ettiruvchi realistik manekenlar oʻrnatilgan. ​e'tiboringiz uchun rahmat

Xivadagi Kalta minor milodiy bir ming sakkiz yuz ellik ikkinchi yilda hukmdor Muhammad Aminxon tashabbusi bilan bunyod etila boshlagan. U dunyodagi eng baland — sakson metrlik minora boʻlishi rejalashtirilgan edi, biroq bir ming sakkiz yuz ellik beshinchi yilda xonning vafotidan soʻng qurilish toʻxtatib qoʻyilgan. Oʻziga xos yoʻgʻon shakli hamda sirkor moviy koshinlar bilan toʻliq qoplangani bois yigirma toʻqqiz metr balandlikdagi bu yodgorlik «Kalta minor» nomini olgan va shaharning ramziga aylangan. e'tiboringiz uchun rahmat

Xivaning Ichan-qaladagi Arab Muhammadxon madrasasi bir ming olti yuz oʻn oltinchi yilda bunyod etilgan boʻlib, shaharning eng qadimiy meʼmoriy yodgorliklaridan biridir. Inshoot Xorazm davlati poytaxti Xivaga koʻchirilishi munosabati bilan hukmdor Arab Muhammadxon buyrugʻi bilan qurilgan. Dastlab bir qavatli boʻlgan bu bino keyinchalik Olloqulixon davrida qayta qurilib, peshtoqli ikki qavatli qism va oʻquv hujralariga ega koʻrinishga kelgan. e'tiboringiz uchun rahmat chiqish uchun tugmani bosing

Koʻhna Ark (yoki Kunya-ark) — oʻn yettinchi asrning oxirida bunyod etilgan Xiva xonlarining qadimiy qarorgohi va bosh qal’asidir. Ushbu majmua baland mudofaa devori bilan oʻralgan boʻlib, «shahar ichidagi shahar» vazifasini bajargan. Uning hududida qabulxona (kurinishxona), masjid, zarbxona, haram va atrofi yaqqol koʻrinib turadigan Oqshikh-bobo kuzatuv minorasi kabi meʼmoriy obidalar joylashgan. e'tiboringiz uchun rahmat chiqish uchun tugmani bosing ​

Nurullaboy saroyi — Ichan-qala tashqarisida (Tashqi shahar — Dishan-qalada) joylashgan xiva xonlarining koʻrkam yozgi qarorgohidir. Majmua XIX asrning oxiri va XX asrning boshida Muhammad Rahimxon II hamda Isfandiyorxon buyrugʻi bilan bunyod etilgan. Saroy meʼmorchiligi va uning ichki bezaklarida anʼanaviy sharqona uslub bilan bir qatorda yevropacha modern elementlari ham oʻz aksini topgan. Ayniqsa, mahobatli qabul zallari, ganch oʻymakorligi va tillo suvi yugurtirilgan naqshlar hamda oʻziga xos pechkalar diqqatga sazovordir. e'tiboringiz uchun rahmat,

Tuproq qal’a — milodiy I–VI asrlarga oid Qadimgi Xorazmning eng yirik va muhim yodgorliklaridan biri boʻlib, Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqal’a tumanida joylashgan. III asrda bu qadimiy shahar-saroy Xorazmning poytaxti vazifasini bajargan. Qal’a 1938 yilda atoqli arxeolog Sergey Tolstov rahbarligidagi Xorazm ekspeditsiyasi tomonidan kashf etilgan. ​Shahar qat'iy tartibli rejа asosida qurilgan boʻlib, toʻgʻri koʻchalar va turar-joy kvartallariga boʻlingan. Majmuaning markazi balandligi qirq metrgacha yetgan ulugʻvor Katta saroy ansambli boʻlib, unda 150 dan ortiq xona va zallar mavjud boʻlgan. Qazishma ishlari davomida bu yerdan qadimiy xorazmiy yozuvlari (charm va yogʻoch taxtachalarga bitilgan), nafis devoriy suratlar, haykallar hamda tantanali marosimlar zallari (jumladan, «Rqs tushuvchi niqoblar zali») topilgan. Tuproq qal’a qadimgi Xorazm sivilizatsiyasining yuksak meʼmorchilik va san'at darajasini yorqin namoyon etadi.

​Ayaz-qal’a — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqal’a tumanida, Qizilqum choʻlining janubiy qismida joylashgan Qadimgi Xorazmning eng ulugʻvor va betakror meʼmoriy yodgorliklaridan biridir. Uning nomi «Shamoldagi qal’a» maʼnosini anglatadi. Majmua turli davrlarda bunyod etilgan uchta qadimiy qal’adan iborat: ​Ayaz-qal’a 1: Miloddan avvalgi IV–III asrlarda qabilalarning hujumidan mudofaa maqsadida qurilgan eng qadimgi va yaxshi сақланган qal’a. U toʻgʻri toʻrtburchak шаклда boʻlib, balandligi oʻn metrgacha yetadigan ikki qavatli mudofaa devorlari, oʻq otish uchun moʻljallangan ravoqlar va maxsus yoʻlaklarga ega. ​Ayaz-qal’a 2: Kushonlar davrida barpo etilib, milodiy V–VIII asrlarda (Afrigidlar davrida) qayta qurilgan. Konussimon tepalikda joylashgan boʻlib, bu yerda saroy qoldiqlari va murakkab kirish yoʻlagi saqlanib qolgan. ​Ayaz-qal’a 3: Katta hududni egallagan, qalin devorlar va burjlar bilan oʻralgan hovli-qasr majmuasi boʻlib, uning ichida qadimiy saroy qoldiqlari mavjud. ​Qal’a tepaligidan atrofdagi choʻl manzaralari hamda Ayazkoʻl koʻrinib turadi. Afsonalarga koʻra, mazkur inshootning nomi xalq qahramoni Ayaz ismi bilan bogʻliq. ​e'tiboringiz uchun rahmat,